ILO C161: uluslararası çerçeve
Uluslararası Çalışma Örgütü ILO 'Occupational Health Services Convention C161' (1985): işyerlerinde önleyici sağlık hizmeti zorunluluğu — işveren maliyeti üstlenir. Türkiye 2005'te onayladı (6038 sayılı Kanun). ILO C161 Recommendation R171 işyeri sağlık hizmetinin 4 ana fonksiyonunu listeler: sağlık gözetimi, risk değerlendirmesi katkısı, çalışan eğitimi, acil yardım hazırlığı.
Türkiye yönetmeliği
T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 'İş Yeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik' (Resmi Gazete 28713): işveren çalışanın işe giriş öncesi + periyodik + iş değişikliği + işe dönüş sağlık muayenesi yaptırmakla yükümlü. Sıklık iş tehlikesi sınıfına göre değişir.
Tehlike sınıfı ve sıklık
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) İSG-KATİP üzerinden tehlike sınıfları: az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli. Periyodik muayene sıklığı: az tehlikeli 5 yıl, tehlikeli 3 yıl, çok tehlikeli 1 yıl. 18 yaş altı, hamile ve emziren çalışanlarda sıklık 6 ay olabilir. Özel risk grupları (kurşun, gürültü, titreşim, kimyasal maruziyet) ek protokoller (örneğin gürültü için yıllık odyometri) gerektirir.
İşe giriş muayenesi içeriği
Yönetmelik Ek-2 'İşe Giriş ve Periyodik Muayene Formu': anamnez (geçmiş öykü, ailede genetik), genel muayene, kan tahlilleri (CBC, biyokimya), akciğer grafisi, EKG (yaş/risk grubuna göre), odyometri (gürültü maruziyetinde), görsel test (operatör), nörolojik muayene (kimyasal maruziyet). İşyeri hekimi 'işe uygun' veya 'koşullu uygun' kararı verir.
Dijital sağlık dosyası ve KVKK
Çalışan sağlık verisi KVKK Madde 6 'özel nitelikli kişisel veri' — açık rıza veya açık kanun hükmü gerekir. İşyeri hekiminin tutmasını zorunlu kıldığı yasa (6331 + İşyeri Hekimi Yönetmeliği) bu açık kanun hükmüdür; ancak veri yöneticisi olarak işveren KVKK Md. 12 güvenlik yükümlülükleri altındadır. Dosya işveren değil hekim sorumluluğunda saklanır — pratik anlamda dijital İSG sistemi 'hekim erişimi' kademeli yetki ile çalışmalıdır.
Dönüş muayenesi ve uygun iş raporu
ILO Recommendation R171 ve Türkiye Yönetmelik Madde 21: iş kazası, meslek hastalığı veya 30 gün üstü işten uzak kalma sonrası 'işe dönüş muayenesi' zorunlu. Hekim 'eski göreve dönebilir', 'kısıtlama ile dönebilir' (örn. yüksek çalışma yasak), 'farklı göreve aktarılmalı' kararı verebilir. Bu karar hukuki anlamda işverene bağlayıcı — uyumsuzluk durumunda iş kazası sorumluluğu artar.
Özet çıkarımlar
- ILO C161: işyeri sağlık hizmeti zorunlu, işveren maliyeti üstlenir.
- Periyodik muayene: az tehlikeli 5, tehlikeli 3, çok tehlikeli 1 yıl.
- Çalışan sağlık verisi KVKK 'özel nitelikli kişisel veri' — kademeli yetki.
- İşe dönüş muayenesi kararı işverene hukuki olarak bağlayıcı.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- ILO Convention C161 — Occupational Health Services Convention. International Labour Organization. https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:C161 (erişim: 2026-05-13)
- İş Yeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Hakkında Yönetmelik. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18615&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim: 2026-05-13)
- İSG-KATİP — Tehlike Sınıfları Listesi. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. https://isgkatip.csgb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-13)
- Recommendation R171 — Occupational Health Services Recommendation. International Labour Organization. https://www.ilo.org/dyn/normlex/en/f?p=NORMLEXPUB:12100:0::NO::P12100_ILO_CODE:R171 (erişim: 2026-05-13)
- KVKK Madde 6 — Özel Nitelikli Kişisel Veriler. Kişisel Verileri Koruma Kurumu. https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/2030/Madde-6-Ozel-Nitelikli-Kisisel-Verilerin-Islenme-Sartlari (erişim: 2026-05-13)