Türkiye yönetmeliği: 4 ana kategori
'İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği' (Resmi Gazete 28628) Ek-III periyodik kontrol gerektiren ekipmanları 4 ana kategoriye ayırır: (a) Basınçlı kap ve tesisat, (b) Kaldırma ve iletme ekipmanı, (c) Tesisat (elektrik, paratoner, topraklama), (d) Diğer ekipmanlar (kazan, kompresör, fırın). Her kategori için CE-onaylı 'A tipi muayene kuruluşu' tarafından kontrol şarttır.
Basınçlı kap: EN 13445
European Standard EN 13445 'Unfired pressure vessels' (Avrupa Standartlar Komitesi CEN) — basınçlı kapların tasarım, üretim, muayene standardı. Yönetmelik Ek-III Madde 1: buhar kazanı yılda 1 kez, sıcak su kazanı 2 yıl, basınçlı hava deposu 2 yıl, sıvılaştırılmış gaz tankı yılda 1 kez. Tahribatsız muayene (NDT, EN ISO 17635) hidrostatik test ile birlikte yapılır.
Kaldırma ekipmanı: EN 1493, EN 12999
Çelik halatlı kaldırma cihazları EN 1493, mobil vinçler EN 13000, kule vinçler EN 14439, asansörlü iş platformları EN 280. Yönetmelik: yük asansörü, vinç, forklift yılda 1 kez. ASCE Construction Engineering Yıllığı 'Crane Safety Statistics' (2023): periyodik kontrol uygulanan vinç filolarında devrilme kazası %63 daha düşük.
Asansör: EN 81-1/2 ve EU 2014/33
European Lift Directive 2014/33/EU asansör için CE kapsamını belirler; EN 81-1 (elektrikli) ve EN 81-2 (hidrolik) güvenlik standardı. Türkiye Asansör Yönetmeliği (Resmi Gazete 30016) yılda 1 kez 'A tipi muayene kuruluşu' kontrolü ister; sonuç renk kodlu etiket (yeşil/sarı/kırmızı) ile asansöre yapıştırılır.
Elektrik tesisatı: IEC 60364
International Electrotechnical Commission IEC 60364 'Low-voltage electrical installations' küresel standart; AB karşılığı HD 60364 + ulusal eki TS HD 60364. Yönetmelik Ek-III Madde 6: elektrik tesisatı yılda 1 kez muayene, topraklama her yıl ölçüm, paratoner yılda 1 kez kontrol. Ölçümlerin SI birim ve ölçüm cihaz kalibrasyon sertifikası ile yapılması şart.
Kontrol raporu içeriği
Yönetmelik Ek-IV her muayene raporunda: işyeri bilgisi, ekipman bilgisi (seri no, üretim yıl, kapasite), önceki muayene tarihi + bulgular, mevcut muayene yöntem, ölçüm değerleri, sonuç (uygun/uygunsuz), düzeltici aksiyon talebi, sonraki muayene tarihi, muayene yapan kişi imzası. Rapor 5 yıl saklanmalı.
Dijital takip ve hatırlatma
İSG dijital aracı periyodik kontrol takibinde kritik: her ekipmanın muayene takvimi otomatik takip edilir, sona 30 gün kala işyeri hekimi/İSG uzmanına alarm. Kontrol gecikmesi durumunda Çalışma Müfettişi denetiminde idari ceza riski + iş kazası sorumluluğu artar. KontrolJet İSGjet bu döngüyü otomatik yönetir.
Özet çıkarımlar
- Yönetmelik 4 kategori: basınçlı, kaldırma, tesisat, diğer.
- CE-onaylı A tipi muayene kuruluşu kontrolü zorunlu.
- ASCE: periyodik vinç kontrolü devrilme kazasını %63 azaltıyor.
- Rapor 5 yıl saklanmalı, sonraki muayene tarihi takibinde otomasyon kritik.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18568&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim: 2026-05-13)
- EN 13445 Unfired pressure vessels. European Committee for Standardization (CEN). https://www.cencenelec.eu/ (erişim: 2026-05-13)
- Lift Directive 2014/33/EU. European Commission (Eur-Lex). https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2014/33/oj (erişim: 2026-05-13)
- IEC 60364 Low-voltage electrical installations. International Electrotechnical Commission. https://www.iec.ch/blog/iec-60364-protect-your-electrical-installation (erişim: 2026-05-13)
- Crane Safety Statistics — Construction Engineering. American Society of Civil Engineers (ASCE). https://ascelibrary.org/journal/jcemd4 (erişim: 2026-05-13)