Şubat 2024 ISO Climate Amendment ne getirdi?
ISO 'Climate Change Considerations' amendment 23 Şubat 2024'te 30+ yönetim sistemi standardı için yayımlandı (ISO 9001, 14001, 45001, 27001, vb.). Eklenen 2 cümle Madde 4.1 ve 4.2'de: 'The organization shall determine whether climate change is a relevant issue' ve 'Relevant interested parties can have requirements related to climate change'. Bu bir 'add-on' değil, doğrudan standart parçası — sertifikasyon denetiminde delillenmesi gerek.
Türkiye'de iklim İSG vakası: 2024 yazı
Türk Tabipleri Birliği (TTB) İSG Kolu 2024 yıllık raporu: 2024 yaz aylarında medyada haberi yapılan 12 'sıcak çarpması nedeniyle ölüm' vakası kayıt altına alındı — çoğu inşaat ve tarım sektörü. ÇSGB resmi istatistiklerinde 'sıcak çarpması' ayrı kategori yok; bu yüzden gerçek sayı yüksek. Türkiye Meteoroloji Genel Müdürlüğü 2024 yaz ortalama sıcaklığı 30 yıllık normalden 2.4°C yukarı.
NIOSH Heat Index ve aksiyon eşikleri
NIOSH 'Criteria for a Recommended Standard: Occupational Exposure to Heat and Hot Environments' (Publication 2016-106) Wet Bulb Globe Temperature (WBGT) kullanır. 5 eşik: <22°C (no action), 22-25 (acclimatization phase), 26-28 (work-rest cycle 45-15 dk), 29-31 (30-30), >32 (only essential work). Bu eşikler giysi (KKD katmanları), iş tempo (light/moderate/heavy) ve acclimatization (alıştırma) düzeyine göre düşürülür.
OSHA Heat NEP 2026 — denetim odağı
OSHA 'National Emphasis Program on Outdoor and Indoor Heat-Related Hazards' Nisan 2022'de başladı, 2026'da revize edildi. Denetim tetikleyici sıcaklıklar: heat index >27°C (80°F). Müfettiş kontrol listesi: (1) yazılı heat illness prevention plan. (2) acclimatization protokolü (yeni çalışan + 1 hafta sonrasına dönenler). (3) su erişimi (saatte 240 mL). (4) gölge/serin alan. (5) eğitim. (6) acil durum prosedürü. Türkiye'de henüz benzer NEP yok ama EU-OSHA'nın 2025 Heat Stress Guide ÇSGB tarafından paralel kullanılıyor.
Hava kalitesi ve yangın sezonu uzaması
WHO 2024 hava kalitesi rehberi PM2.5 yıllık ortalama 5 µg/m³. İklim değişikliği nedeniyle orman yangını sezonu uzadığında işyeri içi/dış PM2.5 episodik olarak 200+ µg/m³'e çıkıyor (Türkiye 2023 Çanakkale, 2024 Manavgat). NIOSH 'Wildfire Smoke' yayını respiratör seçimi rehberi: N95 baseline, N100/P100 yoğun durumda. Açık alan çalışmalarında AQI takibi + iş durdurma kriteri risk değerlendirmeye eklenmeli.
Risk değerlendirme metoduna iklimi nasıl ekleriz?
Mevcut HIRA / Fine-Kinney matrisine 'environmental escalator' kolonu eklenir. Örnek hazard: 'inşaat saha çalışması — yüksekte montaj'. Klasik olasılık × şiddet skoru. İklim eskalatörü: '2026 sezonu için yaz 4 ay (Haz-Eyl) sıcaklık 30°C+ tahmin ediliyor — heat stress risk ek, work-rest cycle gerekli'. Climate Risk Disclosure (TCFD, IFRS S2) raporlama çerçevesi 2026'da Türkiye SPK kotelerinde aşamalı zorunluluk — İSG risk değerlendirmesi iklim eski kanal ile bağlanmalı.
EU-OSHA 2026 Heat Stress App
EU-OSHA'nın 2026'da yayımladığı 'Heat Stress at Work' mobil uygulaması WBGT girdisi alarak iş-mola döngüsü öneriyor, kişisel risk faktörleri (yaş, hidrasyon, kronik hastalık) için adapte ediyor. Açık kaynak metodolojisi NIOSH 2016-106 temelli. Türkiye'deki firmalar bu uygulamayı sahaya inebilir; kurum içi risk değerlendirmeye veri kaynağı olarak referans verebilir.
Özet çıkarımlar
- ISO Şubat 2024 Climate Amendment 45001 dahil 30+ standarda bağlamsal zorunluluk getirdi.
- NIOSH WBGT eşikleri: 26-28°C arası iş-mola 45-15 dk; >32°C sadece zorunlu iş.
- OSHA Heat NEP 2026 denetim 6 unsur kontrol ediyor — Türkiye'de paralel rehber pratiğe inebilir.
- İklim hazardı HIRA matrisine 'environmental escalator' olarak eklenir.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Türkiye'de heat stress için yasal eşik var mı?
- 6331 Madde 4 genel koruma + İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü (1974, hâlâ kısmen yürürlükte) iç ortam sıcaklığı 15-30°C tavsiye eder. Açık alan eşiği yok; ÇSGB rehberleri NIOSH WBGT'ye yönlendiriyor.
- Sıcak çarpması ölümü meslek hastalığı mı, iş kazası mı?
- SGK 2024 rehberi: ani başlangıçlı, iş yerinde meydana gelirse iş kazası bildirimi (3 iş günü). Kümülatif maruziyet + kronik etki meslek hastalığı dosyasına dönüşebilir (Meslek Hastalıkları Listesi A.5).
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Climate Change Considerations in Management System Standards. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/contents/news/2024/02/climate-change-considerations.html (erişim: 2026-05-13)
- Criteria for a Recommended Standard: Occupational Exposure to Heat (Publication No. 2016-106). U.S. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). https://www.cdc.gov/niosh/docs/2016-106/ (erişim: 2026-05-13)
- National Emphasis Program — Outdoor and Indoor Heat-Related Hazards. U.S. Occupational Safety and Health Administration. https://www.osha.gov/heat-exposure/nep (erişim: 2026-05-13)
- Heat Stress at Work. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). https://osha.europa.eu/en/themes/heat-work (erişim: 2026-05-13)
- WHO Global Air Quality Guidelines 2021. World Health Organization. https://www.who.int/publications/i/item/9789240034228 (erişim: 2026-05-13)