6331 Madde 17: az tehlikeli 8 sa / tehlikeli 12 sa / çok tehlikeli 16 sa yıllık.
Sertifika: 3 yıl / 2 yıl / 1 yıl iş sınıfına göre; saklama minimum 10 yıl.
2026 eğitim eksikliği: işçi başına 1.140 TL — otomatik takvim takibi şart.
Türkiye İSG eğitim mevzuatı — temel çerçeve
Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete 15.05.2013) Türkiye'de İSG eğitiminin yasal çerçevesini çizer. 6331 sayılı Kanun Madde 17'ye dayanır. Temel hükümler: işveren çalışana 'işe başlamadan önce ve düzenli olarak' eğitim verir, eğitim içerikleri Yönetmelik Ek-1'de listelenir, süre Tehlike Sınıfına göre değişir, dokumantasyon zorunlu, eğitim kuruluşu ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş olmalı. Yönetmelik 2013'ten bu yana iki kez değişiklik gördü (2014 ve 2018); 2025-2026 döneminde uzaktan eğitim, hibrit format, AI destekli içerik kapsamında yeni güncelleme tartışmaları açık. Yönetmelik metni Madde 12 'eğitim sonrası ölçme-değerlendirme yapılır' ifadesini içerir — etkinlik ölçümü mevzuat gereği.
İş sınıfına göre yıllık saat zorunluluğu
Yönetmelik Madde 11 ve Ek-2 yıllık temel İSG eğitim saatlerini tehlike sınıfına göre belirler: az tehlikeli iş sınıfı 8 saat, tehlikeli iş sınıfı 12 saat, çok tehlikeli iş sınıfı 16 saat. Yenileme periyodu az tehlikelide 3 yıl, tehlikelide 2 yıl, çok tehlikelide 1 yıl. İşe yeni başlayan çalışan için temel eğitim 'işe başlamadan önce' tamamlanmalı — bu maddede şart edilen 'işveren tarafından risk değerlendirme sonuçlarına göre belirlenen ek konular' özel sektör/işyeri bazlı ek modüller getirir. 6331 Madde 26/1-i ihlal cezası 2026 için çalışan başına 1.140 TL — yıllık tekrarlı uygulanır.
Uzaktan eğitim formatı — Yönetmelik sınırları + AB pratiği
Yönetmelik Madde 13 eğitim metodları kısmı yüz yüze, uygulamalı, görsel-işitsel araçları kabul eder; 'uzaktan/elektronik eğitim' eksplisit olarak yasaklanmaz ancak 'işe uygunluk + uygulamalı pekiştirme' şartları sınırlama getirir. Pandemi sonrası ÇSGB uygulama görüşleri (2021-2023 yazıları) uzaktan eğitimin asenkron + senkron + saha pratiği kombinasyonu ile geçerli sayılabileceğini, ancak 'çok tehlikeli iş sınıfında yüksekte çalışma, kapalı alan, kaynak gibi modüllerin yüz yüze veya saha pratiğiyle pekiştirilmesi gerektiğini' belirtir. AB OSH Strategic Framework 2021-2027 dijital eğitimi 'yeni iş şekillerinin gereği' olarak destekler; EU-OSHA 'Online interactive risk assessment tool (OiRA)' ve E-Learning Resources platformu Avrupa genelinde standart referanstır.
Bloom taksonomisi — eğitim hedefi piramidi
Benjamin Bloom (1956) taksonomisi (revize 2001 Anderson-Krathwohl) eğitim hedeflerini altı seviyede sıralar: hatırlama (remember) → anlama (understand) → uygulama (apply) → analiz (analyze) → değerlendirme (evaluate) → yaratma (create). İSG eğitim tasarımında uygulama: temel İSG kavramları 'anlama' seviyesi yeterli, KKD doğru kullanım 'uygulama', risk değerlendirme 'analiz', kaza soruşturma 'değerlendirme', İSG yönetim sistemi tasarımı 'yaratma' seviyesi. Asenkron e-learning hatırlama ve anlama seviyelerinde çok başarılı; uygulama+analiz seviyeleri senkron webinar + saha pratiği gerektirir. Asla sadece slayt geçirme + çoktan seçmeli test ile bitirilen eğitim 'anlama' seviyesinin üstüne çıkmaz.
Kirkpatrick 4 seviye — etkinlik ölçümü
Donald Kirkpatrick (1959, güncelleme 'New World Kirkpatrick' 2016) modeli eğitim etkinliğini dört seviyede ölçer: Seviye 1 — Reaksiyon (öğrenci memnuniyeti, anlık geri bildirim anketi), Seviye 2 — Öğrenme (bilgi/beceri kazanımı, ön-test/son-test), Seviye 3 — Davranış (iş yerinde davranış değişikliği, 30-90 gün sonra gözlem + denetim), Seviye 4 — Sonuç (organizasyon seviyesinde KPI değişimi — kaza oranı, near-miss, KKD uyum, sertifika geçerlilik). Çoğu firma sadece Seviye 1-2'de kalır; gerçek değer Seviye 3-4'te. ROI hesabı (Phillips ekleme 5. Seviye) eğitim yatırımının kazadan tasarruf + verimlilik artışı + sigorta primi düşüşü ile karşılaştırılması — büyük ölçekli firmalarda eğitim bütçesi savunmasını desteklerken kritik.
Hibrit format — pratik tasarım önerileri
EU-OSHA önerisi: temel İSG eğitiminin %30-40'ı asenkron e-learning (mobil + tablet erişimi, kısa modüller 5-15 dk, video + interaktif quiz), %30-40'ı senkron webinar (Zoom/Teams + soru-cevap + vaka analizi, 60-90 dk seanslar), %20-30'u saha pratiği (KKD denemesi, simülasyon, tatbikat). Asenkron kısım 30-90 gün açık; senkron kısım yıllık takvimli; saha pratiği işe başlama haftası ve yıllık tatbikat. Sertifika tüm üç bileşen tamamlandıktan sonra verilir. Mobil uyumlu LMS (Learning Management System) ve İSG'ye özel SCORM/xAPI içerik yapısı entegrasyon kolaylığı sağlar.
Sertifika geçerlilik + belge saklama
Sertifika geçerlilik süreleri Yönetmelik Madde 11'e göre iş sınıfıyla bağlantılı: az tehlikeli 3 yıl, tehlikeli 2 yıl, çok tehlikeli 1 yıl. Belge saklama yükümlülüğü 6331 Madde 14 ve Yönetmelik Madde 18: minimum 10 yıl, iş kazası veya meslek hastalığı şüphesi varsa daha uzun. Belge formatı: katılım listesi (imzalı), eğitim içerik özeti, eğitmen bilgileri/sertifika, ölçme-değerlendirme sonuçları, sertifika kopyası. Elektronik belge saklama 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu çerçevesinde geçerli; e-imza veya KEP (Kayıtlı Elektronik Posta) ile düzenlenmiş belgeler hukuken geçerli. Denetimde ÇSGB müfettişi son 5-10 yıl eğitim kayıtlarını isteyebilir.
Eğitim takvimi yönetimi — otomatikleştirme
Manuel takvim takibi 50+ çalışanlı firmada hızla yönetilemez hale gelir — sertifika bitiş tarihi atlanır, yıllık yenileme unutulur, denetimde 'eğitim eksikliği' tespiti çıkar (Madde 26/1-i 1.140 TL/işçi ceza). Modern İSG yazılımı (İSGJet) tüm çalışan eğitim sertifikalarını takvimde tutar, bitime 60-30-7 gün önce otomatik hatırlatıcı atar, yıllık yenileme planı raporu üretir, ÇSGB denetimine hazır PDF dışa aktarma sunar. Hibrit eğitim formatı destekleniyorsa LMS entegrasyonu (asenkron tamamlama oranı + senkron katılım kaydı + saha pratiği imza) tek sistemde toplanır. İSGJet bu modülü 6331 Madde 17 + ISO 45001 7.2 'kompetans' gereksinimlerine eşler.
İSG eğitiminin geleceği — AI, AR/VR, microlearning
EU-OSHA 'Foresight on emerging OSH risks 2025' ve NIOSH 'Workplace Training Innovation' (2024) raporu üç eğilime dikkat çekiyor: (1) AI tabanlı kişiselleştirilmiş eğitim — çalışanın geçmiş hatalarına/rolüne göre içerik önceleme, (2) Sanal Gerçeklik (VR) yüksek riskli senaryoların güvenli simülasyonu — yüksekte çalışma, kapalı alan girişi, yangın tahliyesi VR'da provası, (3) Microlearning — günlük 3-5 dakikalık 'safety nudge' formatında hatırlatıcı modüller (örn. her vardiya başlangıcında 'bugünün KKD kontrolü' kart). Bu eğilimler 2026'da pilot, 2028+ yaygın uygulama bekleniyor; mevzuat güncellemesi paralel ilerleyecek. İSG yazılımı tedarikçileri bu özelliklerle entegre olabilen LMS API'leri tercih etmeli.
Özet çıkarımlar
- 6331 Madde 17 + Yönetmelik 2013: az tehlikeli 8 saat, tehlikeli 12 saat, çok tehlikeli 16 saat yıllık zorunlu.
- Sertifika geçerlilik: az tehlikeli 3 yıl, tehlikeli 2 yıl, çok tehlikeli 1 yıl; belge saklama minimum 10 yıl.
- Hibrit format önerisi: %30-40 asenkron + %30-40 senkron + %20-30 saha pratiği.
- Kirkpatrick 4 seviye etkinlik ölçümü: çoğu firma Seviye 1-2'de kalır, gerçek değer Seviye 3-4'te.
- ÇSGB denetiminde eğitim kayıt eksikliği 2026'da işçi başına 1.140 TL ceza; otomatik takvim takibi şart.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Tamamen online (asenkron) İSG eğitimi yasal mı?
- Az tehlikeli sınıf için pratikte yaygın uygulama; ÇSGB görüşleri (2021-2023) eğitim sonu test + katılım kaydı ile sınırlı kabul ediyor. Tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta sadece asenkron yetersiz — saha pratiği + senkron pekiştirme şart. Yönetmelik 2013 eksplisit yasak içermez ama 'uygulamalı pekiştirme' şartı çoklu format gerektirir. 2026 güncelleme tartışmaları bu sınırı net belirleme yönünde.
- OSGB'den alınan eğitim sertifikası farklı mı?
- Hayır — yetkilendirilmiş eğitim kuruluşu (ÇSGB onaylı) olduğu sürece OSGB veya bağımsız eğitim merkezi sertifikası eşdeğer geçerlidir. OSGB'den eğitim alanlar için sözleşmede 'temel eğitim + ek konular' kapsamı netleştirilmeli — risk değerlendirme sonucu ek modüller (örn. yüksekte çalışma, kapalı alan) ayrıca planlanmalı.
- Eğitim sırasında çalışan başka iş yaparsa kayıt geçerli mi?
- ÇSGB denetiminde 'fiilen katılım' aranır. Senkron webinar için kamera açık + dönemsel soru-cevap, asenkron için ekran etkileşim (quiz, dikkat kontrol soruları, modül zorunlu süresi tamamlama) kanıtı belge sağlar. LMS sistemi 'şüpheli katılım' (hızlı geçiş, hatasız tamamlama, çoklu hesap) tespiti uygulamalı. Sadece 'video açıldı' kaydı denetimde yetersiz bulunur.
- AI tabanlı eğitim platformu KVKK'ya uygun mu?
- Çalışan eğitim verisi (puan, tamamlama oranı, soru cevap kayıtları) kişisel veri kapsamına girer (KVKK Madde 5). İşlenmesi için açık rıza zorunlu değil (kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesi — Madde 5/2-ç), ancak aydınlatma metni güncellenmeli ve veri minimum tutulmalı. AI 'performans skoru' veya 'risk profili' çıkartıyorsa AB AI Act Annex III/4 yüksek riskli kategoriye girer + insan denetimi zorunlu.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. T.C. Resmi Gazete (15.05.2013). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/05/20130515-1.htm (erişim: 2026-05-27)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6331.pdf (erişim: 2026-05-27)
- EU Strategic Framework on Health and Safety at Work 2021-2027. European Commission. https://ec.europa.eu/social/main.jsp?catId=151&langId=en (erişim: 2026-05-27)
- Skills and Knowledge for OSH — Digital Learning. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). https://osha.europa.eu/en/themes/skills-and-knowledge (erişim: 2026-05-27)
- Workplace Training Innovation — NIOSH. U.S. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). https://www.cdc.gov/niosh/topics/training/ (erişim: 2026-05-27)
- ISO 45001:2018 Clause 7.2 — Competence. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/63787.html (erişim: 2026-05-27)
- Foresight on new and emerging OSH risks associated with digitalisation. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). https://osha.europa.eu/en/publications/foresight-new-and-emerging-occupational-safety-and-health-risks-associated-digitalisation-2025 (erişim: 2026-05-27)
- 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5070.pdf (erişim: 2026-05-27)