BLS 2024: özel sektör TRIR ortalama 2.4; sağlık 5.5, imalat 3.1.
ISO 45001 Clause 9.1 + TSRS S2 standardı KPI raporlamayı zorunlu kılar.
DART/TRIR oranı 0.2 altı şirkette underreporting tespit edildi (denetim).
KPI'lar neden önemli?
ISO 45001 Clause 9.1.1 'Monitoring, measurement, analysis and performance evaluation' işverene İSG performansının ölçülmesini şart koşar. KPI olmadan 'güvenlik kültürü iyileşiyor' iddiası kanıtsız kalır. TRIR/LTIFR/DART üçlüsü uluslararası kabul gören standart — yatırımcılar (ESG raporu), müşteriler (tedarikçi denetimi), regülatör (CSRD), sigorta (premium hesabı) bu KPI'ları kullanır. Türkiye'de halka açık şirketler 2025'ten itibaren CSRD-uyumlu Sürdürülebilirlik Raporlaması Standartlarına (TSRS) tabi — S2 (kişisel) standart KPI raporlamayı zorunlu kılar.
TRIR — Total Recordable Incident Rate
OSHA standart formül: TRIR = (Kayıtlı vaka sayısı × 200.000) / Toplam çalışma saati. 200.000 = 100 tam zamanlı çalışan × 50 hafta × 40 saat — yani 'her 100 çalışanın bir yılda ne kadar kayıtlı vakası var' sorusuna cevap. 'Recordable' = ilk yardımdan fazla tıbbi müdahale gerektiren, iş günü kaybeden, görev sınırlandırılan, bilinç kaybı yapan, ölümlü, OSHA 300 logu kapsayan vaka. BLS 2024 verisi: tüm özel sektör TRIR ortalaması 2.4; sağlık 5.5, inşaat 2.5, imalat 3.1, perakende 3.3, finans 0.5.
LTIFR — Lost Time Injury Frequency Rate
ILO standart formülü: LTIFR = (Kayıp zaman içeren kaza sayısı × 1.000.000) / Toplam çalışma saati. ABD genelde 200.000 bazlı kullanır; Avrupa ve ILO 1.000.000 bazlıdır — karşılaştırma yaparken dikkat. 'Lost time' = en az 1 tam vardiya iş günü kaybeden yaralanma. Bench değerler: ILO küresel imalat 2.5, AB inşaat 9.8 (Avrupa Eurostat 2024). Türkiye'de SGK iş kazası bildirim oranı bin çalışan başına 7-9 (sektöre göre) — LTIFR ile direkt karşılaştırılamaz çünkü tabanı farklıdır, ancak trend izleme için uygun.
DART — Days Away/Restricted/Transferred Rate
OSHA formülü: DART = ((İş günü kayıp vaka + Sınırlı görev vaka + Görev transferi) × 200.000) / Toplam çalışma saati. TRIR'in alt kümesi; ilk yardım vakaları çıkarılır. DART ciddiyeti yansıtır — sınırlı görev vakaları da sayar (örneğin yaralı çalışan ofiste hafif işe çevrilirse). BLS 2024: özel sektör DART 1.5; sağlık 3.5, perakende 2.0, finans 0.3, inşaat 1.4. DART/TRIR oranı kaza ciddiyetinin göstergesi: oran 0.4 normal, >0.6 ciddiyet yüksek, <0.3 kayıt eksiklik şüphesi.
Severity Rate (Şiddet Oranı) — opsiyonel 4. KPI
Türkiye'de SGK iş günü kaybı istatistiği temelli Severity Rate yaygın: (Kayıp iş günü × 1.000.000) / Toplam çalışma saati. ILO Code of Practice ölümlü kaza için 7.500 iş günü kaybı eşdeğer kabul eder (varsayımsal 25 yıl çalışma kaybı). Severity Rate kazanın 'ne kadar kötü' olduğunu gösterir — frekans (LTIFR) ve şiddet (Severity) birlikte değerlendirilmeli. Sektörel Avrupa Severity verisi: imalat 230, inşaat 410, madencilik 1.250 (Eurostat 2024).
Yıllık + aylık + leading vs lagging
TRIR/LTIFR/DART 'lagging indicator' — geçmiş kaza verilerine bakar; ne yazık ki olmuş şeyi ölçer. Modern İSG yaklaşımı 'leading indicator' ekler: ramak kala bildirim sayısı, eğitim tamamlama oranı, denetim turu sayısı, davranış gözlem sayısı, KKD uygunluk oranı. Lagging + leading birlikte raporlanmalı. Raporlama frekansı: aylık dashboard (operasyonel), 3 aylık İSG kurul, yıllık ISO 45001 yönetim gözden geçirme. Dijital İSG sistemi otomatik hesaplar — manuel Excel hata yapar.
BLS + Eurostat + SGK benchmark karşılaştırma
Şirket KPI'ı tek başına anlamsızdır; sektörel benchmark gerekir. ABD BLS yıllık 'Survey of Occupational Injuries and Illnesses' yayınlar — NAICS sektör kodu bazlı TRIR/DART. Avrupa Eurostat 'European Statistics on Accidents at Work (ESAW)' NACE Rev.2 bazlı LTIFR + Severity. Türkiye SGK İş Kazası ve Meslek Hastalığı İstatistik Yıllığı sektör + işyeri büyüklüğü bazlı. Şirket KPI'ı sektör medyanından %30 fazla ise risk değerlendirmesi gözden geçirilmeli; %50 az ise underreporting şüphesi.
Özet çıkarımlar
- TRIR = (kayıtlı vaka × 200.000) / çalışma saati — OSHA standart.
- LTIFR ILO formülü 1.000.000 saat bazlı; ABD 200.000 bazlı — taban karşılaştırılmalı.
- DART/TRIR oranı 0.4-0.6 normal; <0.3 underreporting şüphesi.
- ISO 45001 Clause 9.1 KPI ölçümünü zorunlu kılar.
- Lagging + Leading indicator birlikte raporlanmalı.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Küçük şirkette TRIR hesaplaması anlamlı mı?
- Çalışma saati 200.000'in çok altındaysa (20-30 çalışan) TRIR oynak olabilir — tek bir kaza oranı sıçratır. 50+ çalışan için anlamlı, 100+ çalışan için stabil. Küçük şirketler için 'rolling 3-year average' tavsiye edilir; ayrıca leading indicator'lara (ramak kala, eğitim) ağırlık verin. ESG raporu için yıllık değerden çok 3 yıllık trend daha güvenilir.
- Türkiye'de TRIR/LTIFR yasal zorunluluk mu?
- Doğrudan TRIR/LTIFR adıyla zorunlu değil ama ISO 45001 sertifikalı işletmeler için Clause 9.1 kapsamında performans ölçüm sistemi şart. Halka açık şirketler 2025'ten itibaren TSRS (Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlaması Standartları) kapsamında benzer KPI raporlamalı. SGK iş kazası bildirim oranı zaten zorunlu — TRIR/LTIFR onun yapılandırılmış formu. ESG fonu çekmek isteyen şirketler için pratik zorunluluk.
- Underreporting (eksik bildirim) nasıl tespit edilir?
- Üç sinyal: (1) DART/TRIR oranı çok düşük (<0.3) — ciddi kazalar 'ilk yardım' olarak kayıt dışı bırakılıyor olabilir. (2) Ramak kala / kayıtlı kaza oranı 10:1'in altında — Heinrich Üçgeni ramak kalaları yaklaşık 30:1 öngörür. (3) Şirket TRIR sektör medyanından %50+ düşük. Bu sinyallerden 2+'i varsa iç denetim sistemi yeniden gözden geçirilmeli; psikolojik güvenlik (bildirim cezası endişesi) anketle ölçülmeli.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- OSHA Recordkeeping Requirements 29 CFR 1904. U.S. Occupational Safety and Health Administration. https://www.osha.gov/recordkeeping (erişim: 2026-05-19)
- Survey of Occupational Injuries and Illnesses 2024. U.S. Bureau of Labor Statistics. https://www.bls.gov/iif/ (erişim: 2026-05-19)
- ILO Code of Practice on Recording and Notification of Occupational Accidents and Diseases. International Labour Organization. https://www.ilo.org/ (erişim: 2026-05-19)
- European Statistics on Accidents at Work (ESAW). Eurostat. https://ec.europa.eu/eurostat/ (erişim: 2026-05-19)
- İş Kazası ve Meslek Hastalığı İstatistik Yıllığı 2024. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu. https://www.sgk.gov.tr/ (erişim: 2026-05-19)
- ISO 45001:2018 Clause 9.1 Monitoring, measurement, analysis and performance evaluation. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/63787.html (erişim: 2026-05-19)