Vaka 7 çalışan etkilendi, 3'ü 24 saat müşahede; DART vakası kayda alındı.
REACH 1907/2006 + CLP 1272/2008 + KKDİK Yönetmeliği + Kimyasal Maddeler Yön.
P3 toz filtresi takılı maske organik buharı geçirdi — A2 filtre kullanılmalıydı.
Vaka kronolojisi
2025 Kasım'da Bursa OSB'de bir orta ölçekli tekstil boyahanesinde sabah 10:00 vardiya değişimi sırasında 7 çalışan baş dönmesi, mide bulantısı, gözlerde yanma şikayetiyle revire başvurdu. Olay yeri: boya hazırlama bölümü; saat 06:00'da yeni bir reaktif boya partisi açılmış, ön karışım yapılmıştı. Saat 09:00 itibarıyla bölüm hava kalitesi belirgin şekilde bozulmuştu. Çalışanlar hastaneye sevk edildi, 3'ü 24 saat müşahede altında tutuldu; ciddi solunum hasarı tespit edilmedi ama tüm 7 çalışan iş günü kaybetti — vaka SGK iş kazası bildirimi (DART vaka) olarak kaydedildi.
Kök neden analizi (5 Why + Bowtie)
Müfettiş incelemesi 3 temel kök neden tespit etti: (1) SDS (Safety Data Sheet) eksikliği — 2024 başında yeni tedarikçiye geçilmiş ancak SDS Türkçe + güncel sürüm temin edilmemişti. CLP 1272/2008 madde 31 SDS güncellemesinden 6 ay içerisinde dağıtım zorunlu. (2) Havalandırma yetersizliği — boya hazırlama bölümünde LEV (Local Exhaust Ventilation) davlumbazı bozuktu; bakım defterinde 8 aydır kontrol yok. (3) KKD seçim hatası — çalışanlar P3 toz filtre maskesi takıyordu; SDS aslında ABEK A2 organik buhar filtresi öneriyordu. SDS okunmamış, KKD seçimi 'genel kullanım' alışkanlığına bırakılmıştı.
REACH 1907/2006 — kimyasal envanter zorunluluğu
REACH (Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) Avrupa kimyasal yönetim çerçevesi. Madde 31 her tedarikçi alıcıya SDS (16 bölümlü standart format) sağlamak zorunda; alıcı çalışana erişim açmalı. Türkiye'de 'KKDİK' (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Yönetmeliği — Resmi Gazete 23.06.2017) REACH'in Türkiye karşılığı; 2023'te tam yürürlüğe girdi. KKDİK madde 25 SDS Türkçe + güncel sürüm + 13 bölüm zorunlu kılar. Envanter işyeri risk değerlendirmesinin parçası — boya, sertleştirici, çözücü, asit, baz, deterjan ile birlikte güncel SDS arşivi olmalı.
CLP 1272/2008 — etiket ve sınıflandırma
CLP (Classification, Labelling and Packaging) etiket standardını belirler — H-statements (hazard) + P-statements (precaution) + GHS piktogram. Ürün ambalajında ve SDS'de aynı bilgi bulunur. Vaka kimyasalı reaktif boya çözücüsünde H336 'Drowsiness or dizziness' + H373 'organ damage prolonged exposure' + H315 'Skin irritation' işaretliydi; SDS bölüm 8 (maruziyet kontrolleri) ABEK A2 organik buhar filtresi öneriyordu. Türkiye 'Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması Etiketlemesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik' (S.E.A.) CLP'nin tam aktarımı. Etiketsiz/yanlış etiketli kimyasalı kullanmak 6331 + KKDİK çift yaptırım.
OEL (Occupational Exposure Limit) ölçüm ve mühendislik kontrol
Kimyasal maruziyet limiti — ACGIH TLV (ABD), HSE WEL (UK), AB BLV (Binding Limit Value). Türkiye 'Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik' Ek-1'de OEL listesi var. Örnek vaka çözücüsü ksilen: TWA 50 ppm, STEL 100 ppm. İşveren periyodik hava ölçümü yapmalı — akredite laboratuvar (ISO 17025), 6 ayda 1 veya prosese değişiklik sonrası. Mühendislik kontrol hiyerarşisi: (1) Eliminate — kimyasalı değiştir (su bazlı), (2) Substitute — daha az toksik alternatif, (3) Engineering — LEV davlumbaz, kapalı sistem, (4) Administrative — vardiya kısaltma, (5) PPE — solunum koruyucu (son çare).
KKD seçim — solunum koruyucu hatası
Vaka'nın en kritik hatası KKD seçimi. Solunum koruyucu sınıflandırma EN 14387 (gaz filtreleri) + EN 143 (parçacık filtreleri): A = organik buhar, B = inorganik gaz, E = SO2/asit gazlar, K = NH3/aminler. Sınıf 1-2-3 (kapasiteye göre). Tekstil boya çözücüsü organik buhar → A2 filtre zorunlu. P3 toz filtresi sadece katı parçacık tutar; buharı geçirir. Çalışanlar P3 takmış güvende sanırken aslında korumasız maruziyet yaşadı. KKD seçim matrisinde SDS Bölüm 8 + risk değerlendirme + iş tipi (süre, miktar) birleştirilmeli. Dijital İSG sisteminde 'KKD seçim ağacı' bu hatayı önler.
Dijital İSG sisteminde kimyasal yönetim
Modern dijital İSG yazılımları (örneğin IsgJet) kimyasal envanteri modülü içerir: ürün adı, CAS no, üretici, SDS PDF arşiv (16 bölüm), güncelleme tarihi, depolama lokasyon, kullanıcı listesi, miktarı, H/P statements, KKD önerisi. SDS güncelleme bildirimleri otomatik; tedarikçi yeni sürüm yüklediğinde uyarı. Hava ölçüm verisi laboratuvar sonucu sisteme yüklenir, trend analizi 5 yıllık. Müfettiş denetiminde KKDİK + CLP envanteri tek tıkla raporlanır — kağıt klasör sistemde her zaman eksik kalır.
Özet çıkarımlar
- Vaka 3 kök neden: SDS eksik + LEV bozuk + KKD seçim hatası (P3 yerine A2 olmalı).
- REACH + KKDİK envanter zorunlu; SDS Türkçe + güncel + 16 bölüm.
- OEL ölçüm 6 ayda akredite laboratuvar (ISO 17025).
- Kontrol hiyerarşisi: Elimine > Substitute > Engineering > Admin > PPE.
- Organik buhar = ABEK A2 filtre; P3 sadece katı parçacık tutar.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- KKDİK ve REACH arasındaki fark nedir?
- İçerik olarak neredeyse aynı; KKDİK Türkiye için tam aktarım (Avrupa REACH 1907/2006 + CLP 1272/2008 birleşimi). Farklar idari: kayıt otoritesi Türkiye'de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı; kayıt portali ChemAlerts. Yıllık 1 ton üzeri imalat/ithalat yapan firma kayıt zorunlu (geçiş süreleri 2020-2023). Tekstil boyahanesi gibi kullanıcı (downstream user) konumundaki firma kayıt yapmaz ama kayıtlı maddeleri kullanmalı; tedarikçiden Türkçe SDS talep etmek hakkı.
- SDS güncellemesi ne sıklıkta yapılmalı?
- REACH/KKDİK madde 31 SDS güncellendiğinde tedarikçi son 12 ay içinde tedarik ettiği müşterilere ücretsiz güncel sürüm göndermek zorunda. Tetikleyici: yeni tehlike sınıflandırması, yeni OEL, yeni KKD önerisi, yeni kısıtlama. Pratikte yıllık 1 kez tedarikçiden güncel SDS talep edin; ChemAlerts portalden CAS no ile kontrol yapın. SDS olmadan kimyasal kullanımı 6331 + KKDİK çift yaptırım — idari para cezası ek olarak iş durdurma.
- Hava ölçümü hangi şartlarda zorunlu?
- İSG Hijyen Ölçüm Yönetmeliği çok tehlikeli ve tehlikeli işyerlerinde 2 yılda 1, tehlikesiz işyerinde 4 yılda 1 zorunlu. Ancak prosese değişiklik (yeni kimyasal, yeni cihaz, kapasite artışı), şikayet, müfettiş talebi, ramak kala vakası tetikleyici. Ölçüm akredite laboratuvar (TÜRKAK ISO 17025) tarafından yapılmalı; rapor 5 yıl saklanmalı. Tekstil boyahanesi 'tehlikeli' sınıfa girer — yıllık ölçüm tavsiye edilir; özellikle reaktif boya bölümünde 6 aylık ölçüm pratikte denetimi geçirir.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- Regulation (EC) No 1907/2006 REACH. European Chemicals Agency (ECHA). https://echa.europa.eu/regulations/reach/ (erişim: 2026-05-19)
- Regulation (EC) No 1272/2008 CLP. European Chemicals Agency (ECHA). https://echa.europa.eu/regulations/clp/ (erişim: 2026-05-19)
- Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Yönetmeliği (KKDİK). T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.csb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-19)
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. https://www.mevzuat.gov.tr/ (erişim: 2026-05-19)
- EN 14387:2021 Respiratory protective devices — Gas filters. European Committee for Standardization. https://www.cencenelec.eu/ (erişim: 2026-05-19)
- ACGIH Threshold Limit Values (TLVs) 2024. American Conference of Governmental Industrial Hygienists. https://www.acgih.org/ (erişim: 2026-05-19)
- Textile Industry Health Hazards. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). https://osha.europa.eu/ (erişim: 2026-05-19)