Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Güncellenir? Yasal Süreler, Tetikleyiciler ve Takvim

Risk değerlendirmesinin güncellenmesini yöneten iki ayrı mekanizma vardır ve ikisi de aynı anda geçerlidir. Birincisi **takvim saati**: işyerinin tehlike sınıfına bağlı olarak belirli aralıklarla yapılan zorunlu periyodik yenileme. İkincisi **olay saati**: belirli durumlar gerçekleştiğinde, periyodik süre dolmamış olsa dahi devreye giren tetikleyici yenileme. Sahada en sık yapılan hata, yalnızca takvime bakıp "daha süremiz var" diyerek olay tabanlı yükümlülüğü atlamaktır. Bu yazıda her iki mekanizmayı da mevzuat dayanağıyla netleştiriyor, sonunda kaydedip kullanabileceğiniz bir izleme takvimi öneriyoruz. ISG süreçlerinizi tek panelde toplamak isterseniz ISGJet gibi bir İSG yazılımı bu iki saati de takip etmeyi kolaylaştırır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 12/1 açıktır: "Yapılmış olan risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir." Yani çok tehlikeli işyerlerinde 2 yıl, tehlikeli işyerlerinde 4 yıl, az tehlikeli işyerlerinde 6 yıl üst sınırdır; bu süreler azami değerdir, daha sık yenilemenin önünde engel yoktur. İşyerinizin hangi sınıfa girdiğini belirleyen şey ise NACE koduna dayalı tehlike sınıfıdır ve bu, İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ile düzenlenmiştir. Tehlike sınıfını yanlış varsaymak, yenileme takvimini de baştan yanlış kurar; bu yüzden ilk adım sınıfı doğru tespit etmektir.

Aynı yönetmeliğin Madde 12/2 fıkrası, aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilecek yeni risklerin işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkilemesini göz önünde bulundurarak risk değerlendirmesinin **tamamen veya kısmen** yenilenmesini şart koşar: (a) işyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması; (b) işyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi; (c) üretim yönteminde değişiklikler olması; (ç) iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi; (d) çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması; (e) çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetimi sonuçlarına göre gerekli görülmesi; (f) işyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması. Bu altı maddeden herhangi biri gerçekleştiğinde takvimdeki yıl sayısına bakılmaz.

(ç) bendindeki üç olaydan en çok gözden kaçırılan "ramak kala olay"dır. Yönetmelik bunu, işyerinde meydana gelen, çalışana, işyerine veya iş ekipmanına zarar verme potansiyeli olduğu hâlde zarara yol açmayan olay olarak tanımlar. Yani yaralanma olmadığı için kayda geçmeyen olaylar aslında sistemin verdiği erken uyarılardır ve hukuken risk değerlendirmesini yenileme yükümlülüğü doğurur. Bunu yönetmenin pratik yolu, çalışanların ramak kala bildirimlerini anında ve kolayca girebildiği bir akıştır; mobil bildirimle toplanan ramak kala kayıtları hem yenileme tetikleyicisini görünür kılar hem de aynı tehlikenin gerçek kazaya dönüşmesini önler. ISGJet'in ramak kala ve denetim modüllerini bu erken uyarı akışını dijitalleştirmek için inceleyebilirsiniz.

Tüm bu yükümlülüğün üst dayanağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Madde 10'dur: işveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür ve çalışma ortamı ile çalışanların maruz kaldığı risklere yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlamak zorundadır. Risk değerlendirmesi statik bir belge değil, işyerindeki değişimi izleyen canlı bir süreçtir; güncel tutulmaması idari para cezalarına ve iş kazası sonrası kusur değerlendirmesinde işveren aleyhine sonuçlara yol açabilir. Yenileme çalışması, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanından oluşan risk değerlendirmesi ekibiyle yürütülür.

Operasyonda işe yarayan bir ritim şöyle kurulabilir: (1) Tehlike sınıfınızı NACE kodundan doğrulayın ve azami yenileme tarihini takvime işleyin (çok tehlikeli +2 yıl, tehlikeli +4 yıl, az tehlikeli +6 yıl). (2) Üç ayda bir gözden geçirme toplantısı yapın; ramak kala, iş kazası ve meslek hastalığı kayıtlarını ekiple değerlendirin. (3) Her ekipman/üretim hattı değişikliği, taşınma veya tadilat için "değişiklik öncesi risk gözden geçirme" adımını zorunlu kılın. (4) Mevzuat sınır değeri değişikliklerini ve ortam ölçümü/sağlık gözetimi sonuçlarını tetikleyici olarak izleyin. (5) Her güncellemenin tarihini, gerekçesini (periyodik mi, hangi tetikleyici mi) ve ekip imzalarını kayıt altına alın. Bu beş adımı tarih hatırlatmaları, ramak kala bildirimleri ve denetim kayıtlarını tek yerde tutan bir İSG yazılımı ile yürütmek, hem takvim hem olay saatini aynı anda denetlemenizi sağlar.