6331 sayılı Kanun Madde 10
İşveren risk değerlendirme yapmak veya yaptırmak zorundadır. Risk değerlendirme: işyerinde çalışanların sağlığını etkileyebilecek her türlü tehlikenin belirlenmesi, sınıflandırılması, önlemlerin alınması süreci. Çok tehlikeli işyerinde yılda 1 kez, tehlikelide 2 yılda 1, az tehlikelide 4 yılda 1 zorunlu yenileme. Yapısal değişiklik (yeni makine, yeni süreç, kaza) sonrası ara güncelleme şart.
ISO 45001 — uluslararası standart
ISO 45001:2018 Occupational Health and Safety Management Systems — risk değerlendirme yöntemini 4 adımlı tanımlar: (1) Hazard identification (tehlike tespit). (2) Risk assessment (risk analizi — olasılık × şiddet matrisi). (3) Risk control (önlem hiyerarşisi: eliminasyon > ikame > mühendislik > idari > KKD). (4) Monitoring & review (gözden geçirme). ISO 45001 sertifikalı yazılım bu 4 adımı dijital iş akışı olarak yürütür.
Manuel risk değerlendirmenin 5 zayıf noktası
(1) Tek nokta — risk değerlendirme bir kişide tutulur, ayrıldığında bilgi gider. (2) Statik — değişiklik olduğunda güncellenmez. (3) Tehlike listesi sınırlı — kontrol listesi kullanılmadığında atlanan tehlikeler oluşur. (4) Önlem takibi yok — belirlenen önlem uygulandı mı izlenmez. (5) Eğitim bağlantısı yok — risk değerlendirme sonucu çalışan eğitimine yansımaz.
Dijital sistemin 4 farkı
(a) Tehlike kütüphanesi — sektörel standart tehlike listesi (kimya, inşaat, metal, gıda). Manuel tarama yerine 'sektörümün riskleri' başlangıç noktası. (b) 5x5 risk matris hesaplama otomatik — olasılık + şiddet skoru. (c) Önlem takip — atanmış kişi + tarih + uygulama durumu. (d) Otomatik güncelleme uyarısı — yıllık periyot dolmadan 30 gün önce hatırlatma. KontrolJet ISGjet bu 4 fonksiyonu tek pakette sunar.
ILO standardı — global referans
International Labour Organization (ILO) Guidelines on Occupational Safety and Health Management Systems (ILO-OSH 2001) — risk değerlendirme süreci için 4 temel ilke koyar: 'continuous improvement' (sürekli iyileşme), 'employee participation' (çalışan katılımı), 'integration' (entegrasyon — diğer yönetim sistemleri ile), 'accountability' (hesap verebilirlik). Manuel sistem 4 ilkenin hiçbirini sürdürülebilir karşılamaz — dijital sistem entegrasyon ve sürekli iyileşmeyi mimari olarak destekler.
Çalışan katılımı — dijital form
6331 Madde 18 + Yönetmelik: risk değerlendirme sürecinde çalışan temsilcisi katılımı zorunludur. Dijital sistem bunu 'mobil form + foto + sözel önerme' formatında topluyor — çalışan saha tehlikesini telefonu ile bildiriyor, sistem otomatik 'açık risk' olarak listeye ekliyor. Manuel sistemde bu süreç yoktur — risk yöneticisi 'akıl analizi' ile tehlikeleri öğrenir, çoğu kaçar.
Cezalar — 2026 güncel
(a) Risk değerlendirme yapılmamış: 31.200 TL/yıl. (b) Risk değerlendirme süresi geçmiş güncelleme yok: 8.500 TL + her ay 850 TL devam. (c) Çalışan katılımı eksik: 1.252 TL/çalışan. Tipik 50 kişilik tehlikeli işyeri için cezalar bir denetimde 100-200 bin TL'ye ulaşır. Dijital sistem yıllık abonelik tipik 15-50 bin TL — ROI 1 denetim ceza riskinden net karşılanır.
Özet çıkarımlar
- Manuel risk değerlendirme güncelleme döngüsüne girmez, denetimde eksik bulunur.
- ISO 45001 + ILO-OSH dijital iş akışı şart kılar.
- Çalışan katılımı dijital mobil form ile %4-5x daha kapsamlı risk tespiti sağlar.
- Tek denetim ceza riski 100-200 bin TL — dijital sistem maliyetinin 2-5 katı.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- İSG uzmanı ile dijital sistem ilişkisi nedir?
- Dijital sistem uzmanın yerini almaz — verimliliğini artırır. Uzman tehlikeleri belirler, çalışanlar gözlem ekler, sistem matris hesaplar + tarihçe tutar.
- Küçük işyeri (10 kişi altı) için sistem gerekli mi?
- Az tehlikeli + 10 kişi altı KOBİ için Bakanlık'ın hazır 'kolay risk değerlendirme' formu yeterli görülebilir. Tehlikeli/çok tehlikeli için sistem ROI'si bu büyüklükte bile pozitif.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331 (erişim: 2026-05-13)
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirme Yönetmeliği. T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı. https://www.csgb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-13)
- ISO 45001:2018 Occupational Health and Safety Management Systems. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/63787.html (erişim: 2026-05-13)
- Guidelines on Occupational Safety and Health Management Systems (ILO-OSH 2001). International Labour Organization. https://www.ilo.org/global/topics/safety-and-health-at-work/ (erişim: 2026-05-13)