Niye ISO 45001 ortaya çıktı?
OHSAS 18001 İngiltere British Standards Institution (BSI) tarafından 1999'da yayınlandı, ISO standardı değildi. International Organization for Standardization (ISO) iş sağlığı ve güvenliği için kendi standardını ISO 45001:2018 olarak yayınladı. ISO 45001 OHSAS 18001'in resmi halefi — sertifikalı firmalar 3 yıl içinde (Mart 2021'e kadar) ISO 45001'e geçti.
Annex SL — yüksek seviye yapı
ISO 45001 'High Level Structure' Annex SL'i benimser — ISO 9001:2015 (Kalite), ISO 14001:2015 (Çevre) ile aynı 10 bölüm: Context, Leadership, Planning, Support, Operation, Performance Evaluation, Improvement. Bu yapı, IMS (Integrated Management System) kurulumunu kolaylaştırır — kalite + çevre + İSG tek doküman seti.
Top management sorumluluğu
ISO 45001 Madde 5 (Leadership): üst yönetim 'demonstrable leadership and commitment' göstermek zorunda. OHSAS 18001'de Management Representative atanabiliyordu — ISO 45001'de bu rol kaldırılmıştır. CEO ve üst yöneticiler doğrudan İSG performansından hesap verir — DuPont 'Visible Felt Leadership' yaklaşımına paralel.
Risk tabanlı düşünce (RBT)
ISO 45001 Madde 6.1 'Actions to address risks and opportunities' eklendi. Sadece İSG hazardları değil, yönetim sistemi risklerinin de ele alınması zorunlu. NIOSH 'Hazard Analysis' ve Bowtie methodology bu kısma uyum için kullanılan araçlar. Bowtie: tehlike → kontrol bariyerleri → istenmeyen olay → sonuç bariyerleri → etki diagramı.
Worker participation (Çalışan katılımı)
ISO 45001 Madde 5.4: 'consultation and participation of workers' zorunlu. Çalışan temsilcileri sadece danışılan değil, karar süreçlerine katılan tarafa dönüştürüldü. Türkiye 6331 sayılı İSG Kanunu Madde 18 çalışan temsilcisi atamasını zaten zorunlu kılar — ISO 45001 bunu sertifikasyona bağladı.
Outsourcing ve tedarik zinciri
ISO 45001 Madde 8.1.4 outsourced process'lerin de yönetim sistemi kapsamında olduğunu vurgular. Taşeronlar, geçici personel, tedarik zinciri çalışanları ana kuruluşun İSG sorumluluğu dahilinde. EU-OSHA 'Healthy Workplaces in the OSH Management' rehberi bunun denetim pratiğini detaylandırır.
Sertifikasyon süreci
ISO 45001 sertifikasyonu UKAS (UK), ANAB (US), TÜRKAK (TR) onaylı belgelendirme kuruluşları (BSI, TÜV, SGS, Bureau Veritas) tarafından verilir. Süreç: gap analizi → doküman kurulumu → 3-6 ay uygulama → Stage 1 (doküman audit) → Stage 2 (saha audit) → sertifika (3 yıl, yıllık ara denetim). Türkiye'de ortalama maliyet orta ölçekli firma için 50-150 bin TL.
Özet çıkarımlar
- ISO 45001:2018 OHSAS 18001'in resmi halefi — Mart 2021'de OHSAS sona erdi.
- Annex SL: ISO 9001 ve ISO 14001 ile IMS kurulumunu kolaylaştırır.
- Üst yönetim doğrudan İSG'den sorumlu — Management Representative kaldırıldı.
- Çalışan katılımı sadece danışmaktan ileri, karar süreçlerine dahil edilmeli.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- ISO 45001:2018 Occupational health and safety management systems. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/63787.html (erişim: 2026-05-13)
- OHSAS 18001 to ISO 45001 Migration Guide. BSI Group. https://www.bsigroup.com/en-GB/iso-45001-occupational-health-and-safety/ (erişim: 2026-05-13)
- Hazard Identification and Assessment of Risks. U.S. National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH). https://www.cdc.gov/niosh/topics/risk-assessment/ (erişim: 2026-05-13)
- Healthy Workplaces — OSH Management. European Agency for Safety and Health at Work (EU-OSHA). https://healthy-workplaces.osha.europa.eu/ (erişim: 2026-05-13)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.6331.pdf (erişim: 2026-05-13)