ISO 10218-1:2025 — ne değişti?
ISO 10218-1 endüstriyel robot güvenlik temel standardı 2011 sürümünden 14 yıl sonra büyük revizyonla 2025'te yenilendi. Önemli değişiklikler: (1) collaborative operation (cobot) bölümü bağımsız standardın (ISO/TS 15066) içinden ISO 10218-1'e entegre edildi, (2) mobile robot (AGV/AMR) artık kapsamda, (3) risk değerlendirme metodolojisi ISO 12100 ile hizalandı, (4) yazılım/AI tabanlı kontrol için yeni güvenlik integrity gereksinimleri. ISO TC 299 yıllık raporu detay veriyor.
Cobot dört çalışma yöntemi
ISO 10218-1:2025 (eski ISO/TS 15066) işbirlikçi çalışmayı dört yöntemle tanımlar: (1) Safety-rated monitored stop — robot insan yaklaşınca durur. (2) Hand-guiding — operatör robotu el ile öğretir. (3) Speed and separation monitoring (SSM) — mesafeye göre hız modülasyonu. (4) Power and force limiting (PFL) — robot çarpışsa bile zarar vermeyecek tork sınırı. Üretim hattı tasarımına göre uygun yöntem seçilir; çoğu cobot uygulaması SSM + PFL kombinasyonu.
AB Machinery Regulation 2023/1230 etkisi
AB Yeni Makina Regülasyonu 2023/1230 (Machinery Regulation, eski 2006/42/EC direktifinin yerine) 2027 itibarıyla zorunlu, ancak harmonize standartlar bugünden yayınlanıyor. ISO 10218-1:2025 bu regülasyonun harmonize edilmiş standardı; uyum 'presumption of conformity' (uyum karinesi) sağlar. Türkiye'de Makina Emniyeti Yönetmeliği (Sanayi Bakanlığı) AB direktifiyle uyumlu — 2027 sonrası ISO 10218-1:2025 fiilen Türk üretiminde de standart olacak.
Risk değerlendirme: ISO 12100 + ISO 10218 birlikte
Cobot kuran tesisin risk değerlendirme adımları: (1) tehlike tanımlama (ISO 12100), (2) risk tahmini (frekans × ciddiyet × tespit edilebilirlik), (3) kontrol hiyerarşisi (eliminate → engineering controls → admin → PPE), (4) artık riski belgele. Kontrol hiyerarşisinde robot için: sabit muhafaza > hareketli muhafaza interlocked > ışık perdesi > lazer scanner > basınç matı > duruş butonu. Türkiye'de TÜRKAK akredite belgelendirme kuruluşları (TÜV SÜD, SGS, Bureau Veritas) risk dosyası inceleyip CE markalama destekliyor.
PFL — biyomekanik limit tablosu
Power and Force Limiting yönteminde insan vücudunun farklı bölgelerine uygulanabilecek maksimum kuvvet ve basınç limitleri ISO/TS 15066 Annex A tablosu ile belirlendi. Örnek: alın 130 N kuvvet / 110 N/cm² basınç sınır; el sırtı 140 N / 190 N/cm²; karın 110 N / 140 N/cm². Cobot programcısı ve İSG mühendisi temas senaryosunu modelleyip bu sınırın altında kalmayı garantilemek zorunda. EU-OSHA 'Working safely with robots' rehberinde örneklenmiş.
İSG katip ve dijital takip
Cobot kuran tesis İSG dokümantasyonu: (1) risk değerlendirme raporu, (2) operatör eğitim kayıtları, (3) periyodik kontrol formları (gece tork testi, hız sensör fonksiyonel test), (4) olay/near miss kayıtları, (5) yazılım versiyon değişiklik kontrol, (6) bakım planı + servis raporları. İSG yazılımı bu dokümanları dijital tutmalı, denetimde tek tıkla denetçiye sunmalı. Avrupa'da büyük üreticiler (Bosch, Siemens, KUKA) cobot ile birlikte 'safety documentation kit' sağlıyor.
Türkiye sanayi pratiği: 2026 görünüm
Türkiye 'IFR World Robotics 2025' raporunda yıllık 11.500+ endüstriyel robot kurulumuyla dünya 11. büyük pazar. Otomotiv (TOFAŞ, Ford Otosan), beyaz eşya (Arçelik, Vestel), gıda (Yıldız Holding), elektronik (Vestel, Bosch) sektörleri öne çıkıyor. Cobot kurulumu yıllık ~2.500 adet, hızlı büyüyor. ÇSGB ve TSE 2025 sonu 'Cobot Güvenlik Pratik Rehberi' yayınladı — İSG uzmanı için günlük uygulama referansı.
Özet çıkarımlar
- ISO 10218-1:2025 cobot bölümünü entegre etti; 2027 AB Makina Reg. zorunlu.
- Cobot 4 yöntem: monitored stop, hand-guiding, SSM, PFL.
- PFL biyomekanik limit tablosu vücut bölgesine göre kuvvet/basınç sınırı koyar.
- Risk değerlendirme: ISO 12100 + 10218 birlikte; kontrol hiyerarşisi zorunlu.
- Türkiye yıllık ~2.500 cobot; otomotiv + beyaz eşya öncü sektörler.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- ISO 10218-1:2025 Robots and robotic devices — Safety requirements. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/73933.html (erişim: 2026-05-18)
- Regulation (EU) 2023/1230 on Machinery. European Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1230/oj (erişim: 2026-05-18)
- World Robotics 2025 Report. International Federation of Robotics (IFR). https://ifr.org/ (erişim: 2026-05-18)
- Working Safely with Robots — Guide. EU-OSHA. https://osha.europa.eu/ (erişim: 2026-05-18)
- Makina Emniyeti Yönetmeliği. T.C. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. https://www.sanayi.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)