Üç ana referans
Dünya genelinde yangın ve acil durum yönetimi 3 büyük standart üzerinde inşa edilir: (1) ABD National Fire Protection Association (NFPA) 101 Life Safety Code — global olarak en kapsamlı tahliye standardı. (2) AB EN 1838 'Lighting applications — Emergency lighting' acil aydınlatma. (3) Türkiye Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete 26735, BYKHY). BYKHY büyük ölçüde NFPA + EN serisini referans alır.
Tahliye süresi (Egress Time)
NFPA 101 Madde 7.2: 'occupant load' (kapasite) × tahliye süresi formülü. Düşük tehlike bina max 2 dakika, orta 1 dakika, yüksek 30 sn tahliye süresi hedefi. Türkiye BYKHY Madde 30-31: max tahliye süresi 'aralıksız 2.5 dk' kabin çıkışı, 'kapı genişliği başına 1 kişi/saniye'. Acil çıkış kapı genişliği min 80 cm, koridor min 110 cm.
Acil aydınlatma: EN 1838 + IEC 60598-2-22
EN 1838 (2024 revize): acil aydınlatma çıkış yolunda min 1 lux, korku karşıtı genel mahallinde min 0.5 lux. Aydınlatma 50 ms içinde devreye girmeli, en az 60 dakika sürmeli. IEC 60598-2-22 acil aydınlatma armatür güvenlik standardı. Türkiye BYKHY Madde 73-74 EN 1838 referansı vererek aynı kuralları benimser.
Yangın algılama ve alarm
EN 54 serisi (1-30) yangın algılama ve alarm sistemleri için Avrupa standardı: detektör tipleri (duman, ısı, lazer-spark), kontrol paneli, alarm cihazı. NFPA 72 'National Fire Alarm and Signaling Code' ABD eşdeğeri. Türkiye'de TS EN 54 üzerinden CE-onaylı sistemler şart. Yıllık periyodik kontrol BYKHY Madde 78 zorunlu.
Acil durum eylem planı
Türkiye İSG Kanunu 6331 Madde 11 ve 'İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik' (Resmi Gazete 28681): işveren acil durumların önceden tahmin edilmesi, önleyici tedbirler, eğitim, tatbikat zorunluluğu. Plan en az: (a) acil çıkış yolları krokisi, (b) toplanma yeri, (c) görevli destek/tahliye/söndürme ekipleri, (d) iletişim listesi, (e) müfettiş bilgilendirme.
Tatbikat sıklığı
Türkiye Yönetmelik Madde 14: yılda en az 1 kez tatbikat zorunlu. NFPA 101 Madde 4.7: yüksek riskli bina (otel, hastane, okul) 3 ayda bir, ofis 6 ayda bir önerilir. Tatbikat sonrası 'after-action review' kayıt altına alınmalı. ISO 22320 'Crisis Management — emergency management requirements' tatbikat verilerinin sürekli iyileştirme için kullanılmasını şart koşar.
Görevli atama ve eğitim
Yönetmelik Ek-1 'Görevli Sayısı': her 20 çalışana 1 destek ekibi üyesi (söndürme + tahliye + ilk yardım) atanır. Eğitim 6 ayda bir tazelenmeli. T.C. AFAD ve İtfaiye Müdürlükleri 'eğitim kurum' onayı ile kurslar düzenler. Sertifika sayfa içeren elektronik dosya İSG müfettişi denetiminde sorulan ilk evraktır.
Özet çıkarımlar
- NFPA 101 + EN 1838 + BYKHY — dünya genelinde tahliye/aydınlatma çerçevesi.
- Tahliye süresi: 2-2.5 dakika, kapı 80 cm, koridor 110 cm minimum.
- Acil aydınlatma 50 ms içinde devreye, 60 dk sürer (EN 1838).
- Yıllık tatbikat + 6 ayda bir görevli eğitimi zorunlu.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- NFPA 101 Life Safety Code. National Fire Protection Association. https://www.nfpa.org/codes-and-standards/all-codes-and-standards/list-of-codes-and-standards/detail?code=101 (erişim: 2026-05-13)
- EN 1838 — Lighting applications — Emergency lighting. European Committee for Standardization (CEN). https://www.cencenelec.eu/ (erişim: 2026-05-13)
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY). T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12937&MevzuatTur=21&MevzuatTertip=5 (erişim: 2026-05-13)
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik. T.C. Resmi Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18599&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 (erişim: 2026-05-13)
- ISO 22320:2018 Security and resilience — Emergency management. International Organization for Standardization. https://www.iso.org/standard/67851.html (erişim: 2026-05-13)