ABD BLS 2024: yıllık 80-100 ölüm; kurtarıcı %60 ölüm oranı.
OSHA 1910.146 + HSE L101 + 6331 Madde 12 acil durum çerçevesi.
Atıksu rögarında H2S birikimi — 3 kurtarıcı sıralı ölüm vakası.
Kapalı alan nedir, neden ölümcül?
OSHA tanımı: 'sınırlı/zor girişli, sürekli işgale tasarlanmamış, çalışan tarafından girip iş yapılabilecek büyüklükte alan'. Örnek: tank, silo, kazan, rögar, kanalizasyon hattı, gemi ambarı, fermantasyon havuzu, derin temel kazısı (4+ metre). Risk üçlüsü: oksijen yetersizliği (asfiksi), toksik gaz birikimi (CO, H2S, NH3), patlayıcı atmosfer (LEL üstü). Ölüm istatistikleri ABD BLS 2024: yıllık 80-100 ölüm; %60'ı kurtarıcı (eğitimsiz girer, ikinci kurban olur). HSE UK verisi benzer trend; Türkiye SGK 2024 kapalı alan kaynaklı ölümlü kaza 12 — özellikle gıda sanayisi (silo) + atıksu (rögar) sektörlerinde.
Permit-Required Confined Space — 4 koşul
OSHA 1910.146'da 'Permit-Required Confined Space (PRCS)' = kapalı alan + aşağıdakilerden EN AZ BİRİ olan: (1) tehlikeli atmosfer ihtimali (gaz/oksijen/buhar), (2) malzeme batma riski (tahıl silo, sıvı tank), (3) iç geometri tehlikesi (huni şekilli, dar geçiş), (4) tanımlı diğer ciddi tehlike (mekanik aksam, elektrik, sıcak yüzey). Bu koşullardan biri varsa yazılı 'Entry Permit' zorunlu — ortamı izinli alan ilan edilir, sadece eğitimli personel + yazılı prosedürle girilir. Türkiye'de 'tehlikeli işyeri' sınıflandırması altında benzer yaklaşım, OSGB tarafından risk değerlendirme zorunlu.
4 gaz ölçüm: O2, CO, H2S, LEL
Atmosferik test kapalı alana giriş önce + giriş anı + periyodik (15-30 dakika) yapılır. Ölçülen 4 parametre: (1) Oksijen O2 — kabul 19.5%-23.5% (altı asfiksi, üstü yangın), (2) Karbon monoksit CO — limit 35 ppm (8 saat TWA), 200 ppm (15 dk STEL), (3) Hidrojen sülfür H2S — 10 ppm (TWA), 15 ppm (STEL), 100 ppm IDLH, (4) Lower Explosive Limit (LEL) — patlayıcı buhar/gaz olarak %10 altı kabul. Cihaz: 4-gas detector (multi-gas monitor), kalibrasyonu 6 ayda + her gün 'bump test'. Ölçüm dikey tabaka: ağız seviyesi + diz + ayak + tavan; gazların yoğunluğu farklı (H2S çöker, CH4 yükselir). Şüphede 'IDLH' (Immediately Dangerous to Life or Health) varsayımıyla SCBA solunum koruyucu kullanın.
Yazılı çalışma izni içeriği
OSHA Entry Permit içeriği: çalışacak kişiler, gözcü adı, izin başlangıç/bitiş, çalışma açıklaması, atmosfer ölçüm verisi (her parametre kayıt), izolasyon önlemleri (LOTO), iletişim yöntemi (telsiz/işaret), acil durum/kurtarma iletişim, yetkili kişi imzası. Süre genelde 8 saat (vardiya); süre dolduğunda yenilenir. İzin alana yakın bir yerde sergilenmeli; bitiminde imzayla kapatılmalı. Dijital izin sistemi (mobil app) ölçüm verisini sensörden otomatik çeker, manuel form hatası elenmiş olur — denetimde tam kayıt zinciri gösterilir.
Gözcü (Attendant) görev ve sorumlulukları
OSHA 1910.146(i): gözcü kapalı alana girmez ama dışarıda sürekli durur; içerideki çalışanla sürekli iletişimde olur (telsiz/işaret). Görevleri: çalışan sayısını + adlarını bilmek, atmosfer izleme cihazını monitör etmek, acil durumda kurtarma ekibini çağırmak, çevredeki yetkisiz kişileri uyarmak. KRİTİK: gözcü kurtarma için ASLA içeri girmez (kurtarıcı ölüm tuzağı). Sadece dışarıdan iletişim + ekipman atma + acil durum çağrısı. Türkiye'de İş Ekipmanları Yönetmeliği gözcü görevi için spesifik madde yok ama 6331 Madde 12 'acil durum' kapsamında zorunlu kabul edilir.
Kurtarma planı ve eğitim
Kurtarma 3 seviye: (1) Self-rescue — çalışan kendi çıkar (alarmda otomatik), (2) Non-entry rescue — gözcü dışarıdan halat/kanca/cankurtaran ile çeker (önerilen), (3) Entry rescue — eğitimli kurtarma ekibi SCBA + harness ile içeri girer (son çare). 1910.146(k) işverene 'rescue services' düzenlemesini şart koşar: ya iç kurtarma ekibi (yıllık 1 tatbikat) ya da dış hizmet (mesafe + müdahale süresi belgesi). Türkiye'de çalışana minimum 16 saat 'kapalı alan + acil durum' eğitimi tavsiye edilir; 6331 Madde 17 'gerekli bilgi ve eğitim' kapsamında zorunlu sayılır.
Dijital İSG sisteminde Confined Space modülü
Kapalı alan envanteri (tank, silo, rögar konum bazlı), her giriş için izin oluşturma akışı, mobil app ile sahada gaz ölçüm değer girişi (veya Bluetooth sensör entegrasyonu), gözcü atama, GPS konum, fotoğraf evidans, izin kapatma onay zinciri — bu modüller dijital İSG yazılımının çekirdek özelliklerinden. Müfettiş denetiminde 6331 + ISO 45001 belgelendirme şartı bir tıkla raporlanır; geçmiş 5 yıllık ölçüm verisi gas trend analiz raporu sağlar. Kağıt sistem bu performansı veremez — özellikle çok lokasyonlu KOBİ'lerde.
Özet çıkarımlar
- Kapalı alan ölümlü kaza ABD'de yıllık 80-100; kurtarıcı %60 ölüm oranı.
- 4 gaz ölçüm zorunlu: O2 (19.5-23.5%), CO (35 ppm), H2S (10 ppm), LEL (%10 altı).
- OSHA Permit-Required CSE 4 koşuldan biri varsa yazılı izin şart.
- Gözcü ASLA kurtarmaya girmez — sadece dışarıdan iletişim + çağrı.
- Kurtarma 3 seviye: self → non-entry → entry; yıllık tatbikat zorunlu.
Sıkça Sorulan Sorular
AI ve arama motorlarının doğrudan çekebileceği soru-cevap bloğu.
- Türkiye'de kapalı alan çalışması için spesifik yönetmelik var mı?
- Doğrudan 'kapalı alan' adıyla tek yönetmelik yok; ancak 6331 sayılı İSG Kanunu Madde 4, Madde 12 (acil durum), Madde 14 (bilgilendirme) genel çerçeve sağlar. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, KKD Yönetmeliği, Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği birlikte uygulanır. Pratikte OSHA 1910.146 + EN 1838 + EN 14387 (filtre maske) referans alınır. Sektörel: 'Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği' atıksu rögar için ek hüküm getirir.
- Bump test ve kalibrasyon farkı nedir?
- Bump test (functional test): cihaza bilinen konsantrasyonlu gaz uygulanır, sensör tepkisi var/yok kontrol edilir — günlük yapılır, 30 saniye. Kalibrasyon: sensör hassasiyetinin sıfır + span gazı ile yeniden ayarlanması — 6 ayda 1, üretici tavsiyesine göre. Bump test geçmeyen cihaz kullanılmaz; kalibrasyonu zamanı geçmiş cihaz denetimde uygunsuz sayılır. Üretici (RKI, Honeywell BW, Industrial Scientific) kalibrasyon sertifikası verir; kayıt İSG sisteminde saklanmalı.
- Tek kişi kapalı alana girebilir mi?
- Hayır — kesinlikle yasak. OSHA 1910.146 EN AZ 1 gözcü zorunlu kılar. Türkiye'de 6331 kapsamında 'gerekli tedbir' içine bu girer; tek kişi giriş ölümlü kaza durumunda 'kasıt benzeri ihmal' soruşturmasına neden olur. Küçük şirkette gözcü için ayrı personel bulmak zor ise dış hizmet (OSGB) anlaşması yapılır. Sürekli kapalı alana girilen tesislerde (su arıtma, gıda silo) en az 3 kişilik ekip standart: 1 girici, 1 gözcü, 1 yedek/kurtarma.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- OSHA 29 CFR 1910.146 Permit-Required Confined Spaces. U.S. Occupational Safety and Health Administration. https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.146 (erişim: 2026-05-19)
- Confined Spaces Approved Code of Practice L101. UK Health and Safety Executive. https://www.hse.gov.uk/pubns/books/l101.htm (erişim: 2026-05-19)
- NIOSH Criteria for a Recommended Standard — Working in Confined Spaces. U.S. National Institute for Occupational Safety and Health. https://www.cdc.gov/niosh/ (erişim: 2026-05-19)
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi. https://www.mevzuat.gov.tr/ (erişim: 2026-05-19)
- İş Kazaları İstatistik Yıllığı 2024. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu. https://www.sgk.gov.tr/ (erişim: 2026-05-19)
- EN 14387:2021 Respiratory protective devices — Gas filter(s). European Committee for Standardization. https://www.cencenelec.eu/ (erişim: 2026-05-19)