Deprem bölgesi 3 yıllık İSG fotoğrafı
SGK İş Kazaları İstatistik Yıllığı 2024-25 (2026 yayını) deprem 11 ilinde (Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa) yıkım + yeniden inşa kaynaklı toplam 16.800+ iş kazası ve 320+ ölümlü kaza raporladı. Türkiye geneli sektörel ölümlü kaza ortalaması (binde) 0.18 iken deprem bölgesinde 0.42. ETF (Endüstriyel Tarafı Federasyon) ve TÜRK-İŞ raporları aynı veriyi destekliyor.
Yıkım sahası özel riskler
Hasarlı yapıların kontrollü yıkımı: (1) yapı çökme/devrilme — kısmi yıkımda dengesizlik, (2) asbest ihtivalı malzeme (2008 öncesi yapılarda çatı + boru izolasyonu), (3) kristalin silika tozu (beton kırma), (4) keskin metal/cam yaralanma, (5) elektriksel risk (kesilmemiş hatlar), (6) doğalgaz hattı kalıntısı. NIOSH 'Demolition Hazards' rehberi ve OSHA 29 CFR 1926 Subpart T tüm bu riskleri detaylandırıyor. Türkiye'de Çevre Şehircilik Bakanlığı 2024 'Yıkım Yönetmeliği' bu standartlara hizalı.
Asbest taraması ve sökme — yasal zorunluluk
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı 'Asbest Sökümü Uygulaması Hakkında Yönetmelik' (Resmi Gazete 25.01.2013, güncel 2024) tüm 2008 öncesi yapılarda yıkım öncesi asbest taraması (CCAA - Certified Competent Asbestos Assessor) yapılmasını zorunlu kılıyor. Saha pratiği: çoğu kontrolsüz yıkımda tarama atlanmış. Solunum yolu kanseri için riskli maruziyet 20-30 yıl sonra ortaya çıkacak — şimdi belirtiler az ama epidemiyolojik dalga 2040'lara doğru bekleniyor (WHO IARC raporları).
Hızlı yeniden inşa ve yorgunluk riski
TOKİ 319.000 konut + 200.000 köy evi hızlı teslim hedefiyle çalışıyor — yüklenicilerde 6-7 günlük çalışma haftası, günde 10-12 saat olağan. NIOSH 'Long Working Hours' meta analizi: 10+ saat çalışma sonrası kaza riski %37 artıyor; 12+ saat sonrası %61. Türkiye'de 6331 sayılı Kanun Madde 5 'risk bazlı önleme' bu duruma uygulanmalı — fakat çoğu sahada vardiya rotasyonu, dinlenme aralıkları zayıf düzenlenmiş.
Yapı denetim ve İSG entegrasyonu
4708 sayılı Yapı Denetim Kanunu yapı denetim firmasını yapım kalitesinden sorumlu tutuyor. Çevre Şehircilik Bakanlığı 2025 sonu 'Yapı Denetim İSG Entegrasyon Genelgesi' (no: 2025/4) ile denetim firmalarının saha ziyaretlerinde İSG noksanlığı raporlama zorunluluğunu getirdi. Denetim raporları artık İSG bulgular ile birlikte düzenleniyor — saha tarafında yüklenici + İSG katip + yapı denetim üçlü kontrol başladı.
Sürdürülebilir öğretiler: 2026'dan sonra
Saha bilim raporları (TMMOB İnşaat Müh. Odası, TMMOB Mimarlar Odası, Çevre Müh. Odası) ortak tespitler: (1) deprem öncesi İSG yönetim sistemi (ISO 45001) olan firmalarda olumsuz olay %47 daha düşük, (2) İSG katip dijital sistem kullananlarda kaza bildirim hızı 3.2x, (3) prefabrik + modular yapı yöntemi kullanıldığında saha personel maruziyeti %35 azalıyor. 2026 sonrası imar planlamasında bu öğretilerin standart hale getirilmesi tartışılıyor.
Gelişen risk: tekrar deprem ve psikososyal yük
AFAD ve Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi 2026 raporu Doğu Anadolu Fay Hattı'nda artçı aktivitenin sürdüğünü gösteriyor. Deprem bölgesinde çalışan saha personeli üzerinde psikososyal yük (kayıp yakınlar, anılar, sürekli tehdit hissi) ISO 45003 kapsamında değerlendirilmeli. Çalışma Bakanlığı'nın 2025 sonu deprem bölgesi 'Psikolojik Destek Programı' işverene rehberlik ediyor — yüklenicilerin bunu İSG eğitimine entegre etmesi öneriliyor.
Özet çıkarımlar
- Deprem bölgesi 3 yıllık veri: 16.800+ iş kazası, 320+ ölüm — sektör ort. 2.3 katı.
- Yıkımda asbest taraması (CCAA) çoğunlukla atlanmış — 2040'lara epidemiyolojik dalga riski.
- Hızlı inşa + uzun saat çalışma kaza riskini %37-61 artırıyor (NIOSH).
- ISO 45001 + dijital İSG katip olumsuz olayı %47 düşürüyor.
- ISO 45003 ile psikososyal yük entegre edilmeli — deprem bölgesi özel risk.
Kaynakça
Bu yazı aşağıdaki uluslararası kaynaklardan sentezlenip Türkiye mevzuat bağlamına uyarlanmıştır. Doğrudan çeviri yapılmamıştır.
- İş Kazaları İstatistik Yıllığı 2024-25. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu. https://www.sgk.gov.tr/Istatistik (erişim: 2026-05-18)
- OSHA 29 CFR 1926 Subpart T — Demolition. U.S. Occupational Safety and Health Administration. https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1926/1926SubpartT (erişim: 2026-05-18)
- Asbest Sökümü Uygulaması Yönetmeliği. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı. https://www.csb.gov.tr/ (erişim: 2026-05-18)
- IARC Monographs Volume 100C — Asbestos. World Health Organization (IARC). https://monographs.iarc.who.int/ (erişim: 2026-05-18)
- Long Working Hours and Injury Risk Meta-analysis. U.S. National Institute for Occupational Safety and Health. https://www.cdc.gov/niosh/topics/longhours/ (erişim: 2026-05-18)